Artikelen

De Boerderij Kortendijk 130: vier Generaties Van Tiggelen

.
Gebruikerswaardering:  / 0
ZwakZeer goed 

b_150_0_16777215_00___images_image_kortendijk.jpgDe boerderij Kortendijk 130 te Roosendaal (nu Azurietdijk 89-91) speelt een belangrijke rol in de geschiedenis van de Familie Van Tiggelen. Hier leefden vier opeenvolgende generaties van de familie, van 1864 tot en met 1974.

 

De boerderij Kortendijk 130 te Roosendaal (nu Azurietdijk 89-91) speelt een belangrijke rol in de geschiedenis van de Familie Van Tiggelen. Hier leefden vier opeenvolgende generaties van de familie, van 1864 tot en met 1974.

Gebouwd ergens tussen 1764 en 1802
Het is niet precies meer te achterhalen wanneer de boerderij gebouwd is. Bouwvergunningen en zo bestonden nog niet in die tijd!

Op 20 oktober 1763 wordt in het vestboek vermelding gemaakt van "Een Perceel Saaijland, genaamt het Doorne Steedeken, geleegen op De Suytsijde van De Cortendijcxse Agterstraat, groot Drie gemeeten en Een Halve Roede". Er is dus nog geen sprake van bebouwing. In de buurt ligt wel "Een Steede, geleegen op den Cortendijk, groot twee gemeeten, 79 Roeden" met "Huysingen". Tevens was er op Het Langveld (een perceel vlakbij) sprake van "Een huijsie daarop getimmert". De percelen zijn in eigendom van ene Pieter Hertogh.

Vervolgens worden de bovengenoemde huizen gesloopt en wordt er op Doorne Steedeken een huis teruggebouwd. Dat blijkt uit de correctie in het vestboek: "Nota deese Huijsinge is er niet meer maar is bij het [Doorne Stedeken] Perceel".

Pieter Hertogh, die ongehuwd was, komt te overlijden en zijn eveneens ongetrouwde broer Cornelis erft het perceel.

De eerstvolgende vermelding is van 28 december 1802. Dan erft Jan Franciscus Molenschot van zijn oud-oom Cornelis Hertogh "eene Steede, bestaande in Huijsinge, Schuure, e.a., staande op een Parceel Zaaijland, genaamt het Doornestedeke, geleegen op de Zuydzijde van de Kortendijkse Agterstraat groot Drie Gemeten ½ Roeden".

De boerderij moet dus ergens tussen 1764 en 1802 gebouwd zijn.

Publieke verkoop in 1818
Jan Molenschot komt te overlijden en de eigendom van de boerderij gaat over op zijn kinderen Anna-Maria, Anthonius, Catharina en Adrianus-Anthonius.

Op 17 augustus 1818 gaan zij over tot een publieke verkoping van de boerderij, beschreven als "een Stede bestaand in Huysinge, Stal, Schuur, Wagenhuys en verdere Timmeragien, Werf, Hof, Boomgaard, Dries en de percelen ….". Totaal bedroeg de oppervlakte 26 gemeten en 180 roeden (ca. 11 ha). Koper was Jacobus Janse Uit de Willigen, bouwman te Kruisland, die het kocht voor f 6.100,-.

De boerderij was op dat moment al verpacht. De pachter was ene Cornelis Broos die hier jaarlijks f 270,- voor betaalde.

Opmaak van een kadastrale kaart in 1823
Kadastrale kaart uit 1823 In 1823 wordt het kadaster, zoals we dat vandaag de dag nog kennen, ingesteld. In dat jaar wordt daarom een kadastrale atlas opgemaakt, waaruit duidelijk blijkt hoe de boerderij er toen uitgezien heeft.

Drie kleinkinderen erven de boerderij in 1838
Jacobus Janse Uyttewilligen en zijn vrouw Catharina Kerstens komen te overlijden en hun boedel wordt verdeeld.
Aangezien hun zoon Johannes reeds is overleden, erven diens drie kinderen, Maria, Jacobus en Marijnus Uyttewilligen, de boerderij. Deze wordt omschreven als "Eene Stede bestaande in huysinge, Schuur en verdere Timmeragie met Werf, dries, Moestuin en de perceelen … , te zamen groot 12 bunder 3 roeden 20 ellen" . Het geheel wordt geschat op f 5695,- plus nog f 323,- voor de bomen die erop staan.

De eerste Van Tiggelens worden gesignaleerd in 1864
Familiefoto gemaakt aan de achterzijde van nieuwe boerderij Op 1 juni 1864 trouwen Jan van Tiggelen en Jacoba Maatjens. Jan komt van Vroenhout, Jacoba woonde al verderop op de Kortendijk. Op de dag van hun huwelijk nemen zij, volgens het bevolkingsregister, hun intrek op de boerderij als de nieuwe pachters.

De onverdeelde boedel wordt verdeeld in 1871
Meer dan 30 jaar blijft de boerderij in de onverdeelde boedel van de drie kleinkinderen Uyttewilligen zitten. Maar op 6 maart 1871 wordt de notaris wederom bezocht. Jacobus is inmiddels priester en kapelaan te Oosterhout, Marijnus is landbouwer te Heerle en Maria is getrouwd met Adriaan Luysterburg die ook landbouwer te Heerle is.

De boerderij, beschreven als "een bouwhoeve, bestaande in huizing, schuur en verdere gebouwen met erf, moer, tuin, bouw- en weiland,…, te zamen groot 12 ha 3 a 20 ca, geschat op f. 10.030,-" valt toe aan Maria en Adriaan Luysterburg-Uijttewilligen.

Verdeling van de nalatenschap in 1902
Maria Luysterburg-Uijttewilligen overlijdt in 1898, haar man Adriaan (inmiddels "rentenier" genoemd) in 1901. Ze hadden waarschijnlijk geen kinderen en benoemen zes kinderen Uytdewilligen tot hun erfgenamen (neven en nichten?). Op 3 juni 1902 wordt de nalatenschap verdeeld. Aldus komt in handen van Laurentius Lucus Adrianus Hopmans, landbouwer te Standdaarbuiten en gehuwd met Johanna Uytdewilligen: "Eene bouwhoeve, bestaande uit huis met schuur, keet, karhuis, erf, tuin, bouw en weilanden, gelegen op den Kortendijk onder Roosendaal …. ter grootte van 19 ha 17 a 70 ca.".

Alweer in een onverdeelde boedel vanaf 1905
Johanna Uytdewilligen overlijdt op 30 juli 1904. Haar man Laurentius Hopmans blijft achter met zes minderjarige kinderen. Op 14 december 1905 wordt voor de notaris de huwelijksgemeenschap van Johanna en Laurentius verdeeld. Hierbij wordt de boerderij, inmiddels beschreven als "een bouwhoeve, bestaande in huis met schuur, keet, karhuis, erf, tuin, bouw- en weilanden …. samen groot 22 ha 60 a, geschat op f 22079,-" toebedeeld aan de zes kinderen.

De Van Tiggelens kopen de boerderij in 1913
Percelen die Jan en Carolina van Tiggelen-Goetstouwers kochten op de Kortendijk (1913) De pacht loopt inmiddels gewoon door. De jongste zoon van Jan van Tiggelen en Jacoba Maatjens, ook Jan geheten, neemt de boerderij over. Hij trouwt op 19 mei 1908 in Rucphen met Carolina Goetstouwers, waar de bruid vandaan komt (Langendijk). De tweede generatie is aangetreden.

Maar in 1913 weet de jonge Jan met de familie Hopmans overeenstemming over koop te bereiken. Op 31 december 1913 verkoopt Laurentius Hopmans, namens zijn minderjarige kinderen, "huis, schuur, karhuis, erf, stal, tuin, bouw- en weiland een en ander ter gezamentlijke grootte van 19 ha 72 a 50 ca" voor f 30.000,- aan Jan en Carolina. f 20.000,- blijft als hypotheekstelling voor onbetaalde kooppenningen.

Op de topografische kaart van 1908 is goed te zien wat Jan en Carolina precies kochten. Hierop is aangegeven welke percelen Jan en Carolina van Tiggelen- Goetstouwers in 1913 precies kochten op de Kortendijk (zwarte kaders). De boerderij bevindt zich in de rode cirkel. Daarnaast verkregen ze nog een klein perceel in de Kalsdonkse Maden, ten noorden van Roosendaal tegen de Vliet aan.

Een nieuwe boerderij wordt gebouwd in 1921
Gevelsteen van de nieuwe boerderij uit 1923 Jan en Carolina gaan voortvarend te werk. In 1921 is er sprake van een "bijbouw": de nieuwe boerderij (huis+stal) wordt gebouwd. En in 1923 vindt een "slooping" plaats: de oude boerderij wordt afgebroken. De schuur blijft staan! Op de foto's hieronder is dit goed te zien.

Lief en leed van 1921 tot 1974
Zoon Kees en dochter Cor (onderwijzeres) Helaas komt Jan al snel, in 1933, te overlijden. Carolina blijft met de kinderen achter. De een na de ander gaat vervolgens uit huis. Carolina komt in 1955 te overlijden; dochter Cor, onderwijzeres, en jongste zoon Kees blijven achter. Aan de boerderij zelf verandert pas in de jaren '50 wat. In 1953 en 1954 is sprake van verbouwingen (o.a. de zomerstal die aan de schuur wordt gebouwd).

Kees leert Anneke Goetstouwers kennen. De derde generatie Van Tiggelens treedt aan. De eigendom van de boerderij is inmiddels overgenomen (1949). Zij trouwen in 1957. Dan gebeuren er weer een paar verbouwingen, vooral binnen. Ze vormen een gelukkig gezin waarin vijf kinderen geboren worden, de vierde generatie. Maar rond 1970 verschijnen er donkere wolken: de Gemeente Roosendaal wil een woonwijk ontwikkelen rondom de boerderij, de familie van Tiggelen moet verhuizen!

 

Foto van de boerderij Vooroorlogse bewoners, gefotografeerd in 2002 voor diezelfde boerderij

De boerderij wordt een schuurkerk in 1975
Op 14 oktober 1974 is het zover. De familie van Tiggelen verlaat de boerderij en zoekt zijn toekomst in Schijf. De Gemeente Roosendaal heeft de boerderij gekocht, maar besluit gelukkig om deze niet te slopen! Zij verkoopt de boerderij aan de nieuw opgerichte parochie St. Franciscus. Een stevige verbouwing vindt plaats in 1975: de boerderij wordt pastorie (huisgedeelte) en kapel (stalgedeelte); de schuur wordt kerk. Het karhuis wordt gesloopt.

Sluiting van de kerk in 2001
Maar ook in de nieuwe wijk Kortendijk is de ontkerkelijking onstuitbaar. Geleidelijk lopen de bezoekaantallen zover terug, dat het parochiebestuur in 2001 besluit om de kerk te sluiten. In 1989 is de boerderij reeds opgenomen op de lijst van Monumentale Panden van de gemeente Roosendaal. Hieronder vallen zowel de boerderij op nummer 89 gebouwd in 1920, die dienst deed als pastorie en de schuur uit 1920, annex Franciscuskerk op nummer 91.

 

Franciscuskerk - Schuur: schilddak met riet. Pastorie op Azurietdijk nummer 89 Pastorie - blik op de voorgevel

Bron: Gemeentearchief Roosendaal (notariële archieven, bouwvergunningen, kadaster, vestboeken). Foto's van pand Azurietdijk zijn eigendom van de gemeente Roosendaal.

Monumentale beschrijving van de panden:
Nummer 91: Franciscuskerk; Kerk (schuur) 1920, Streekeigen. Schuur: schilddak met riet. In de voortuin: ceder.
Nummer 89: Franciscuskerk; Pastorie (langgevelboerderij) 1920, Streekeigen. Voorgevel numner 89 Jugendstil elementen. Baksteen. Hardstenen vensterbanken. Bewerkte kroonlijst en gootklossen. Voorgevel uit 1920 gele en blanke sierbaksteen. Staldeuren woon/boerderij: halfrond getoogd. Voorgevel: schuiframen. Zadeldak Tuile du Nord.